skip to Main Content

«Εχω την αίσθηση του τώρα, δεν σκέφτομαι το πριν και το μετά»

Συνέντευξη στην Έφη Μαρίνου για την Εφημερίδα των Συντακτών

Ιωάννα Παππά
«Ασφάλεια δεν υπάρχει πουθενά, το διαπιστώνεις κάθε βράδυ πάνω στη σκηνή, υπάρχει όμως η διάθεση να κρατάς την ψυχή σου ανοιχτή», λέει στην «Εφ.Συν.» η δημοφιλής ηθοποιός Ιωάννα Παππά | φωτογραφία: ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

«Ασφάλεια δεν υπάρχει πουθενά, το διαπιστώνεις κάθε βράδυ πάνω στη σκηνή, υπάρχει όμως η διάθεση να κρατάς την ψυχή σου ανοιχτή», λέει στην «Εφ.Συν.» η δημοφιλής ηθοποιός, η οποία ερμηνεύει την Οφηλία στον «Αμλετ» του Σέξπιρ, σε σκηνοθεσία του Γεωργιανού Λεβάν Τσουλάτζε, στο θέατρο Ανεσις.

Εχουν περάσει 14 χρόνια από τον πρώτο της ρόλο, το «Μελτεμάκι» του Παντελή Χορν. Ακολούθησαν κι άλλοι πολλοί, από τη Βιόλα, την Ερωφίλη μέχρι τη Μαρία Πολυδούρη και την Αντιγόνη.

Η Ιωάννα Παππά έχει διαγράψει μια ενδιαφέρουσα θεατρική πορεία με έργα, ρόλους, συνεργασίες με σκηνοθέτες της παλιάς και της νέας γενιάς: Θοδωρή Γκόνη, Νίκο Μαστοράκη, Θωμά Μοσχόπουλο, Γιάννη Χουβαρδά, Κατερίνα Ευαγγελάτου, Οσκάρα Κορσουνόβα, Μάγια Λυμπεροπούλου, Κωνσταντίνο Ρήγο, Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο, Ρούλα Πατεράκη, Εφη Θεοδώρου, Σύλβια Λιούλου, Μιχαήλ Μαρμαρινό, Θέμη Μουμουλίδη, Γιάννη Μόσχο, Μαριάννα Κάλμπαρη, Λεβάν Τσουλάτζε, Γιώργο Αρμένη, Δημήτρη Τάρλοου, Δήμο Αβδελιώδη.

Και τώρα η Ιωάννα Παππά γίνεται Οφηλία στον «Αμλετ» του Σέξπιρ που σκηνοθετεί ο Γεωργιανός Λεβάν Τσουλάτζε στο θέατρο Ανεσις, συμπρωταγωνιστώντας με τον Τάσο Ιορδανίδη και την Πέμυ Ζούνη. Αλλά ούτε τα Δευτερότριτα άφησε ελεύθερα. Στο θέατρο του Γιώργου Αρμένη ερμηνεύει το αυτοβιογραφικό διήγημα του Γεωργίου Βιζυηνού «Το μόνον της ζωής του ταξείδιον» σε σκηνοθεσία Δήμου Αβδελιώδη.

«Από την πρώτη στιγμή ήταν σαφής ο κόσμος που ο Λεβάν Τσουλάτζε ήθελε να δημιουργήσει για τον “Αμλετ”, όπως και ο τρόπος του να προσεγγίζει το θέατρο. Παρά τον ελάχιστο χρόνο που είχαμε για προετοιμασία, ένα μήνα, εκείνος ήξερε πολύ καλά τι ήθελε.

Ηρθε με έτοιμη σχεδόν την παράσταση. Ο θίασος συγχρωτίστηκε με απόλυτη προσωπική εμπλοκή, χωρίς διαλείμματα, χωρίς ρεπό. Το αποτέλεσμα αποτυπώνει τη συνολική πρόταση του σκηνοθέτη, αλλά την κατάθεση του ενός ηθοποιού», μας λέει η Ιωάννα Παππά.

• Ποια είναι η πρόταση του σκηνοθέτη για ένα έργο τέτοιας πολυσημίας;

Η σκηνή διαμορφώνεται από ένα δωμάτιο που θα μπορούσε να λειτουργεί ως αποθηκευτικός χώρος, τον τόπο όπου κινούνται όχι το βασιλικό ζευγάρι αλλά οι υπόλοιποι ήρωες. Εκεί εξελίσσονται όλες οι σκηνές, ενώ από έναν πλάγιο χώρο, υποψία του παλατιού, παρακολουθείς τη δράση. Ο σκηνοθέτης προσπάθησε να μετατρέψει την αδυναμία της μικρής παραγωγής και του ολιγάριθμου θιάσου σε προτέρημα.

Οι Ρόζενγκραντς και Γκίλντενστερν παίζουν κι άλλους ρόλους, είναι τα δυο πρόσωπα που φέρουν το σχόλιο της συγκεκριμένης ανάγνωσης του έργου. Δυο πολίτες, απλοί εργαζόμενοι στο παλάτι, όπου αντιμετωπίζουν τις καταστάσεις των ευγενών όπως ο λαϊκός άνθρωπος της καθημερινότητας: με σεβασμό, αγάπη αλλά κάποιες στιγμές και με μια διάθεση κανιβαλισμού, στοιχείο που εξισορροπεί το τραγικό στοιχείο του έργου.

Η παράσταση εικαστικά δεν ορίζεται στο τότε ή στο τώρα, τα κοστούμια φέρουν την επισημότητα που τους αρμόζει, αλλά γενικά επικρατεί ένα ύφος μεταβατικότητας καθώς μια άλλη τάξη πραγμάτων έχει επιβληθεί με τον ερχομό του νέου βασιλιά. Δεν υπάρχει χώρος έκφρασης της νέας γενιάς, αυτής που εκπροσωπείται από τον Αμλετ, την Οφηλία, τον Οράτιο.

• Ποια φράση θα ξεχωρίζατε από το κείμενο;

Της Οφηλίας, όταν λέει κάτι που για μένα σημαίνει πολλά: «Ο θεός να σας λυπηθεί…»· και του Αμλετ: «Ο κόσμος γκρεμίζεται κι εγώ γεννήθηκα για να τον στερεώσω». Η Οφηλία μπορεί να διαβάζει τη ζωή με μια ματιά κι είναι πρόθυμη να την αγκαλιάσει.

Ενα πλάσμα που κατανοεί τον κόσμο, την αδυναμία του. Αγαπάει τον Αμλετ, οι δυο τους έχουν ψυχική σύνδεση από παιδιά, μια βαθιά ανθρώπινη σχέση, δεν πρόκειται για ένα απλό ρομαντικό ειδύλλιο. Σε τόσο δυνατές σχέσεις, όταν ο ένας κλονίζεται, κλονίζεται και ο άλλος. Η Οφηλία, βλέποντας τη σωματική και ψυχική πτώση του Αμλετ, τρελαίνεται, ο κόσμος της καταρρέει.

Εκείνος και ο νεκρός πια πατέρας της ήταν οι άξονες της ζωής της. Η εκδήλωση της τρέλας γίνεται την ίδια στιγμή στη σκηνή, όταν μετά από μια πρώτη άρνηση συνειδητοποιεί τα γεγονότα, τα αποδέχεται. Μια προσέγγιση του Λεβάν που τη θεωρώ ανθρώπινη, κάτι πολύ πραγματικό.

• Να φιλοσοφεί κανείς πάνω στη ζωή ή να μη φιλοσοφεί;…

Να φιλοσοφεί, αλλά συγχρόνως να ζει. Η πικρή ιστορία του Αμλετ σε σχέση με το κατά πόσο αξίζει να ζεις αποτελεί τον βασικό άξονα προσέγγισης του έργου. Το κείμενο δεν είναι έμμετρο, προσπαθήσαμε η ιστορία να είναι προσιτή με τρόπο ανθρώπινο, λιτό, χωρίς διάθεση παραπανίσιων εντυπωσιασμών, χωρίς υπογραμμίσεις.

Τα βασικά ερωτήματα προκύπτουν από την πλοκή, ο θεατής γίνεται μέρος της ιστορίας. Ο Αμλετ, ένα λαμπερό πνεύμα, πολύ νέος γίνεται στοχαστής της ζωής, της ύπαρξης, του τι αξίζει, γιατί όσα του συμβαίνουν είναι ακραία, τρομακτικά.

Αυτό που τον διαφοροποιεί από τους υπόλοιπους ήρωες είναι η απόσταση που παίρνει από τα γεγονότα και το συναίσθημα που προκαλούν. Αναλύει το καθετί με την εκλογίκευση και την ψυχρότητα του επιστήμονα.

• Οι καλλιτέχνες λέτε συχνά ότι το θέατρο μπορεί να ανοίξει μια χαραμάδα στο μυαλό, στην καρδιά του θεατή, προς την αυτογνωσία. Οι ίδιοι οι ηθοποιοί μετακινούνται εσωτερικά μέσα από τα μεγάλα κείμενα, ή το κέρδος της γνώσης εξαντλείται στο στοίχημα της σκηνής;

Αυτό εξαρτάται από το πόσο ο ηθοποιός διατίθεται στη διαδικασία αυτογνωσίας. Θα μετακινηθεί μέσα του προς τα εκεί που θα πήγαινε έτσι κι αλλιώς· η διαδικασία του θεάτρου διευκολύνει, το φέρνει πιο γρήγορα. Δεν διαμορφώνεσαι ριζικά, απλώς εξελίσσεται η φυσική τάση που έχεις. Ερχεσαι αντιμέτωπος με τον εαυτό σου και τότε κρίνεται το πώς έγραψαν μέσα σου κείμενα τόσο σπουδαία.

Αν η τάση σου είναι προς την αρετή, προς τα εκεί θα οδηγηθείς… Από μικρή ηλικία ένιωθα έντονα την αίσθηση της ματαιότητας. Η επαφή με τα έργα, όπου το θέμα του θανάτου είναι κυρίαρχο, την ενέτεινε. Παρακολουθώ τον εαυτό μου πώς αντιδρά μέσα στις αντινομίες της καθημερινότητας, σκέφτομαι, αναζητώ έναν βηματισμό σ’ αυτό το σύντομο πέρασμα της ζωής.

Αλλά οι προτεραιότητες, οι αξίες, οι υποχρεώσεις με γειώνουν. Δεν έχω αναλογιστεί για το μετά, δεν πιστεύω ότι κάτι άλλο μας περιμένει. Ομως το αναπότρεπτο τέλος βάζει ερωτήματα: πόσο άδικη είναι η ζωή, πόσο λιγότερες οι στιγμές χαράς από εκείνες του πόνου.

Και τότε μας παρηγορεί αυτό το τετριμμένο: αυτή η μικρή στιγμή ευτυχίας έχει την αξία της γιατί λάμπει ανάμεσα στις άλλες. Είναι τελικά ζήτημα αποδοχής των αντιφάσεων. Το μόνο που μένει είναι η διαρκής προσπάθεια, η ελπίδα, κι όπως λέει ο Αμλετ: «Να είσαι συνεπής με τον εαυτό σου».

• Αρκεί να τον γνωρίζεις…

Νομίζω ότι είναι μαχητό, οι αλληλοσυγκρουόμενες σκέψεις είναι που μας μπλοκάρουν. Να τολμήσουμε, ν’ ανοίξουμε, να μη φοβόμαστε, να μη μας καθορίζει ο κοινωνικός περίγυρος, να είμαστε έτοιμοι να θυσιάσουμε, να χάσουμε κεκτημένα. Μόνο μέσα από τέτοιες διαδικασίες προχωράς. Θαυμάζω τους ανθρώπους που δεν βολεύονται, που υπερασπίζουν αυτό που είναι.

Εγώ το προσπαθώ τουλάχιστον, στη δουλειά και στη ζωή μου. Είμαι ετοιμοπόλεμη, σε εγρήγορση, ώστε να ανατρέψω μια κατάσταση καθίζησης, στασιμότητας που με κάνει να δυσφορώ, να αρρωσταίνω.

• Είστε ετοιμοπόλεμη με ποια όπλα;

Μια βαθιά πίστη που έχω από μικρή και δεν ακουμπά κάπου συγκεκριμένα. Δεν ματαιώνομαι εύκολα. Δεν χάνω τη διάθεση για τη ζωή. Ποτέ δεν σταμάτησα στις αναποδιές, τις δυσκολίες, τις αποτυχίες. Κάθε ξημέρωμα είναι ένα καινούργιο στοίχημα. Θα ερωτευτώ ξανά, θα δημιουργήσω, θα συνεργαστώ. Εχω την αίσθηση της στιγμής, του τώρα. Δεν σκέφτομαι το πριν ούτε το μετά.

Το αύριο -αβέβαιο κι αυτό, θα γίνει χθες- με απασχολεί ώς ένα βαθμό ώστε να αποφύγω τις παγίδες· δεν εννοώ να ορίσω ένα αυστηρό πλαίσιο γύρω μου. Ασφάλεια δεν υπάρχει πουθενά, το διαπιστώνεις κάθε βράδυ πάνω στη σκηνή. Υπάρχει όμως η διάθεση να κρατάς την ψυχή σου ανοιχτή, να μπορείς να δέχεσαι και να προσφέρεις καλοσύνη. Αυτό το πεδίο θετικής τροφοδοσίας αναζητώ στη ζωή στο θέατρο, στη ζωή μου.

• Ομως το κοινωνικό πλαίσιο, η ανάγκη να ανήκουμε κάπου, καθορίζει τη στάση μας στη ζωή. Διαχωρίζοντας τη θέση σου δεν απομονώνεσαι;

Δεν γίνεται να βγεις έξω από τον κοινωνικό μηχανισμό, ν’ αποφύγεις πράγματα επιβεβλημένα αιώνες τώρα. Σίγουρα όμως μπορείς να διαφοροποιήσεις τη στάση σου έτσι που να οδηγηθείς σιγά σιγά προς τα εκεί όπου δεν χρειάζεσαι τις νόρμες του συστήματος, όπου, τουλάχιστον, δεν θα είσαι πλήρως εξαρτημένος.

Πιστεύω ότι το κόστος της προσκόλλησης στο πλαίσιο είναι χειρότερο από την όποια απομόνωση. Και βρίσκω πιο σημαντικό να κατορθώσεις να ανήκεις στον εαυτό σου. Αλλωστε, ποιος είναι σήμερα εναρμονισμένος με το πλαίσιο; Τελευταία, και λόγω της κρίσης, βλέπω ανθρώπους σε παροξυσμό, σε διαρκή διατάραξη, αδυναμία επικοινωνίας.

Το ζητούμενο είναι να αποκτάς ισότιμη σχέση, να το παλεύεις με τον διάλογο· κι όταν αυτός είναι αδύνατος να φεύγεις. Παρατηρώ πως όσοι τα πάνε καλά με τον εαυτό τους, όπως λέμε, έχουν ειρηνική συνύπαρξη και με τους άλλους.

Είναι κοινώς αποδεκτοί, αγαπιούνται. Κι αυτό γιατί έχοντας κατακτήσει κάτι σημαντικό μπορούν να το διαχέουν χωρίς προσπάθεια. Είναι πομποί θετικής σκέψης και ενέργειας. Βέβαια, στη δύσκολη εποχή μας για να προτάξεις αυτήν τη στάση σημαίνει ότι έχεις κάνει μια συνειδητή επιλογή.

• Πώς είναι η μετάβαση από σκηνοθέτη σε σκηνοθέτη.

Διαφορετικοί άνθρωποι, διαφορετικές αντιλήψεις για το θέατρο. Παθαίνεις μια σχιζοφρένεια, αλλά ανακαλύπτεις ότι δεν μετράει τόσο η προετοιμασία όσο η διαθεσιμότητά σου. Να είσαι εκεί, παρούσα κάθε στιγμή, να αδειάζεις, να γεμίζεις, να γνωρίζεις το καινούργιο, το διαφορετικό. Εχω μια γεμάτη διαδρομή, είμαι ικανοποιημένη.

Τα τελευταία χρόνια βρίσκομαι στη φάση όπου μπορώ να λειτουργώ στο θέατρο με τον τρόπο που πάντα ήθελα. Δεν με ορίζει πια· μπορώ να το ορίσω. Δεν βιάζομαι, ό,τι είναι να γίνει θα συμβεί σύμφωνα με τη στάση, τις επιλογές σου. Φυσικά, δεν εξαρτώνται όλα από εσένα, έχει να κάνει με τη συγκυρία της συνάντησης, αφουγκράζεσαι αν θα λειτουργήσει αυτό που δημιουργείς, αν θα είναι μια πετυχημένη στιγμή.

• Κι όταν δεν είναι πετυχημένη;

Δύσκολο… Πάντα ξεκινάμε με μόχθο και την ελπίδα για ένα όμορφο αποτέλεσμα, κι όταν βγαίνει κατώτερο των προσδοκιών νιώθεις τη ματαίωση. Ωστόσο, προσπαθείς να το σώσεις σε ό,τι αφορά τη δική σου συμμετοχή και συνολικά για την παράσταση. Σ’ αυτή την περίπτωση δυσκολεύομαι να παραιτηθώ, να πω «μια δουλειά είναι, θα περάσει».

Είμαι από τους ηθοποιούς που κάθε βράδυ προσπαθεί για να συμβεί το καλύτερο δυνατόν πάνω στη σκηνή. Το θέατρο πρέπει να δημιουργεί δονήσεις στους ηθοποιούς και στους θεατές. Σήμερα, δεν υπάρχει το ρίσκο άλλων εποχών, οι παραγωγοί που επενδύουν χρήματα δύσκολα θα στηρίξουν μια παράσταση που μοιάζει αβέβαιη. Γι’ αυτό οι καλλιτέχνες παλεύουν για την ουσία της δουλειάς τους σε συνθήκες αντίξοες.

Καμιά εξουσία δεν μπορεί να κάνει ριζικές τομές

• Το «θέατρο« της πολιτικής το παρακολουθείτε;

Δεν ασχολούμαι περισσότερο απ’ όσο αντέχω. Είναι χώρος που καθρεφτίζει ό,τι γίνεται στην κοινωνία. Ξέρουμε ότι τα πράγματα είναι δεδομένα, δύσκολα μετακινούνται. Για πρώτη φορά ο κόσμος ήρθε σε μια ουσιαστική επαφή με την πολιτική, έγινε ενεργός, ασχολήθηκε, ήλπισε, επένδυσε. Κι όπως ήταν μαζική αυτή η συνειδητοποίηση έτσι μαζικά ήρθε και η απογοήτευση.

Πιστεύω πια ότι καμιά εξουσία δεν μπορεί να κάνει ριζικές τομές, σε βάθος. Γίνονται κάποια μικρά βήματα προς τα εμπρός – καλό είναι κι αυτό. Αλλά μια χώρα μικρή, εξαρτημένη, πώς να διεκδικήσει τις μεγάλες τομές; Ας μάθουμε τουλάχιστον τη σωστή διαχείριση, αυτή που είναι προς όφελός μας. Μακάρι να υπήρχε και πριν από χρόνια αυτός ο προβληματισμός.

Ισως να είχαμε βάλει τις βάσεις ώστε η εξάρτηση να μην είναι τόσο δεσμευτική. Από εδώ και πέρα ό,τι μπορεί να διασωθεί. Ας μην το βάζουμε κάτω. Κάποια στιγμή αλλάζουν οι συγκυρίες, οι θεωρίες του κόσμου, δημιουργείται μια νέα ευκαιρία.

• Για νέες ψευδαισθήσεις;…

Ισως, αλλά η ελπίδα και ο αγώνας είναι μονόδρομος. Μερικές φορές σκέφτομαι ότι κι αυτό είναι αναμενόμενο. Οταν η σύγκρουση είναι νόμος στο Σύμπαν, στη φύση, πώς αναρωτιόμαστε για το χάος στην κοινωνία; Δεν θα ήταν περίεργο να ζουν οι άνθρωποι εν ηρεμία;…

Διαβάστε ξανά τη συνέντευξη

Back To Top